Nghị định số 83/2014/NÄ-CP vá» kinh doanh xăng dầu vừa được ban hành được xem là bước đột phá mạnh mẽ vào thị trưá»ng xăng dầu. Nếu không có gì thay đổi, kể từ ngày 1-11, ngưá»i dân sẽ được hưởng lợi từ chính sách má»›i cá»§a Nhà nước vá» giá xăng dầu, hạn chế tình trạng “độc quyá»n” trong kinh doanh.
Phá độc quyá»n
Äiểm tích cá»±c đầu tiên trong Nghị định là tăng thêm 2 thành phần tham gia kinh doanh xăng dầu. Nếu trước Ä‘ây, thị trưá»ng chỉ có 3 thành phần tham gia là thương nhân đầu mối, tổng đại lý và đại lý bán lẻ (hoặc cá»a hàng bán lẻ) thì bây giá» có tá»›i 5 thành phần tham gia, trong Ä‘ó 2 thành phần má»›i là thương nhân phân phối và thương nhân nháºn quyá»n.
Äáng chú ý, thương nhân phân phối có quyá»n và nghÄ©a vụ không kém gì so vá»›i thương nhân đầu mối. Doanh nghiệp má»›i này chỉ bị hạn chế ở chá»— không được nháºp khẩu, không được mua xăng dầu từ thương nhân đầu mối. Thương nhân nháºn quyá»n bán lẻ xăng dầu được bán lẻ xăng dầu tại cá»a hàng cá»§a mình theo giá bán lẻ do thương nhân nhượng quyá»n (là thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối xăng dầu) quy định.
Ngoài việc bổ sung thêm thành phần kinh doanh, Nghị định má»›i Ä‘ã bổ sung thẩm quyá»n, hồ sÆ¡, trình tá»± cấp Giấy xác nháºn đủ Ä‘iá»u kiện làm tổng đại lý, đại lý kinh doanh xăng dầu để đảm bảo việc kiểm tra, giám sát cá»§a Nhà nước, quản lý chặt chẽ những loại hình phân phối xăng dầu cÅ©ng như đảm bảo số lượng, chất lượng xăng dầu từ đầu mối tá»›i tay ngưá»i tiêu dùng, khắc phục tình trạng lá»™n xá»™n, tá»± phát, tình trạng găm hàng chá» tăng giá, làm ảnh hưởng đến nguồn cung xăng dầu phục vụ tiêu dùng, gây bức xúc trong dư luáºn xã há»™i.
Sá»± tham gia cá»§a nhiá»u thành phần kinh doanh sẽ “phá vỡ” cách làm độc quyá»n bấy lâu nay, tăng tính Ä‘a dạng, tạo hiệu ứng cạnh tranh lành mạnh trên thị trưá»ng xăng dầu. Việc bổ sung thêm hình thức phân phối và mở rá»™ng đối tượng phân phối cÅ©ng như lá»™ trình đầu tư cÆ¡ sở váºt chất sẽ góp phần Ä‘a dạng hóa loại hình kinh doanh xăng dầu, tăng thêm khả năng cạnh tranh vốn Ä‘ã ít á»i trong lÄ©nh vá»±c kinh doanh này ở Việt Nam.
Nghị định má»›i có nhiá»u nét má»›i trong việc kinh doanh xăng dầu.
Hạn chế “bắt tay nhau” tăng giá
Trước Ä‘ây, việc Ä‘iá»u chỉnh giá do doanh nghiệp đầu mối quyết định và chi phối. Tuy nhiên sắp tá»›i, thương nhân phân phối cÅ©ng được quyá»n quyết định giá bán lẻ cá»§a mình. Do váºy, thị trưá»ng xăng dầu sẽ xuất hiện nhiá»u giá bán lẻ để ngưá»i dân sẽ có quyá»n chá»n giá để tiêu thụ.
Trong nguyên tắc quản lý giá bán xăng dầu, thá»i gian giữa 2 lần Ä‘iá»u chỉnh giá liên tiếp tối thiểu là 15 ngày đối vá»›i trưá»ng hợp tăng giá và tối Ä‘a là 15 ngày đối vá»›i trưá»ng hợp giảm giá (trước Ä‘ây là 30 ngày). Trước Ä‘ây, khi có sá»± biến động giá trong khoảng 7%, doanh nghiệp má»›i được Ä‘iá»u chỉnh nên phát sinh chuyện các doanh nghiệp liên kết nhau để tăng giá Ä‘iá»u chỉnh giá thì nay, theo nghị định má»›i, mức biến động giá đ㠓rút” xuống còn 3% để tránh việc các doanh nghiệp “bắt tay” nhau tăng giá.
Nói má»™t cách khác, khi thị trưá»ng biến động giá 1%, sẽ có doanh nghiệp tăng (hoặc giảm giá) nhưng có khi thị trưá»ng biến động từ 2 đến 3% má»›i xuất hiện doanh nghiệp tăng (giảm giá). Äiá»u này có nghÄ©a, mức độ tăng (giảm) không lá»›n nên doanh nghiệp tá»± Ä‘iá»u chỉnh, không cần phải đợi chá», liên kết vá»›i nhau để tăng giá như trước kia.
Cạnh tranh tháºt sá»±?
Theo má»™t số chuyên gia kinh tế, trong Nghị định má»›i, cÆ¡ chế Ä‘iá»u hành giá xăng dầu cÆ¡ bản không khác nhiá»u so vá»›i trước Ä‘ây. Việc Ä‘iá»u hành Ä‘iá»u chỉnh tăng giá bán lẻ xăng dầu trên thị trưá»ng vẫn còn 3 mức khác nhau: “Khi giá cÆ¡ sở tăng trong phạm vi 3%, doanh nghiệp đầu mối được tăng giá bán lẻ. Trưá»ng hợp giá cÆ¡ sở tăng vượt 3% đến 7%, doanh nghiệp đầu mối phải gá»i đỠxuất Ä‘iá»u chỉnh giá tá»›i liên Bá»™ Công Thương - Tài chính. Còn vượt trên 7%, Liên Bá»™ phải báo cáo Thá»§ tướng Chính phá»§ xem xét, cho ý kiến vá» biện pháp Ä‘iá»u hành cụ thể”.
Äây là mô hình lần đầu tiên được thí Ä‘iểm tại Việt Nam nên chắc chắn sẽ khó tránh khá»i nhiá»u vấn đỠnảy sinh trong quá trình thá»±c hiện. TS Ngô Trí Long (nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa há»c thị trưá»ng giá cả - Bá»™ Tài chính) cho rằng, “mặc dù biên độ tăng giá giảm xuống nhưng doanh nghiệp vẫn còn chiếm vị trí “thống lÄ©nh” thị trưá»ng. Quy định cho phép doanh nghiệp tăng giá xăng, dầu dưới 3% không cần đỠxuất vá»›i cÆ¡ quan quản lý có dẫn đến hiện tượng các doanh nghiệp bắt tay nhau cùng tăng giá?
Má»™t vấn đỠđược đặt ra, trong 13 doanh nghiệp đầu mối hiện nay, liệu những “ông lá»›n” như Petrolimex, Saigon Petro và PVOil có dẫn dắt thị trưá»ng khi giá cả biến động tăng 3%? Và vá»›i thị phần rá»™ng lá»›n như Petrolimex, các doanh nghiệp đầu mối khác có đủ “can đảm” bán xăng, dầu rẻ hÆ¡n? Äể rồi tình trạng “nhìn nhau tăng giá” lại tiếp diá»…n? Và như thế, sau khi thá»±c hiện quy định má»›i, ngưá»i tiêu dùng chưa thể mua xăng, dầu vá»›i giá cạnh tranh thá»±c sá»±”.
Cho dù thế nào Ä‘i nữa, những Ä‘iểm má»›i trong cÆ¡ chế Ä‘iá»u hành má»›i sắp tá»›i sẽ hạn chế dần tình trạng “độc quyá»n” trên thị trưá»ng xăng dầu, khắc phục những bất cáºp trong hoạt động kinh doanh xăng dầu thá»i gian qua.
Nguồn tin: CAND