Bá»™ Tài chính lại vừa có quyết định "bác" kiến nghị Ä‘òi tăng giá xăng dầu cá»§a má»™t số doanh nghiệp đầu mối. Tuy nhiên, vẫn còn vấn đỠmà ngưá»i dân chưa thấy thoả Ä‘áng khi tuần trước, các cÆ¡ quan chức năng Ä‘ã bá» qua cÆ¡ há»™i giảm giá khi giá xăng dầu trên thị trưá»ng Singapore xuống thấp.
Xung quanh chuyện lên xuống cá»§a giá xăng dầu, các chuyên gia đặt ra nhiá»u câu há»i vá» việc Ä‘iá»u hành giá, tính minh bạch trong giá nháºp khẩu cá»§a các doanh nghiệp.
Xăng dầu luôn là mặt hàng nhạy cảm vá»›i CPI và túi tiá»n cá»§a ngưá»i tiêu dùng
"Ông lá»›n" Petrolimex không xin tăng giá
Từ đầu năm đến tháng 5/2011, xăng dầu Ä‘ã có 4 lần được Ä‘iá»u chỉnh tăng giá, tháng 2, 3 có hai lần Ä‘iá»u chỉnh gần nhau khiến ngưá»i dân cảm thấy giá cả mặt hàng này liên tục nhảy múa. Tuy nhiên, trong kiến nghị gá»i Bá»™ Tài chính "Ä‘òi" tăng giá bán lẻ xăng dầu vá»›i lý do giá xăng dầu thành phẩm thế giá»›i tăng lần này, Ä‘iá»u bất ngá» là trong danh sách không thấy xuất hiện "ông lá»›n" Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) - đơn vị chiếm tá»›i 65% thị phần xăng dầu cả nước.
Lý giải việc không đỠxuất tăng giá, ông Vương Thái DÅ©ng, phó tổng giám đốc Petrolimex khẳng định: “Trước ngày 28/11- thá»i Ä‘iểm chưa cho trích quỹ bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp Ä‘ang lãi vá»›i mặt hàng xăng ở mức gần 300 đồng/lít. Vá»›i mặt hàng diezel, dầu há»a, madút, doanh nghiệp bị lá»— ở mức 1.300 đồng/lít do có giá cÆ¡ sở cao hÆ¡n giá bán hiện hành. Sau khi tăng mức trích quỹ bình ổn giá thêm 250 đồng/lít, lợi nhuáºn cá»§a Petrolimex thay đổi và gần như hòa vốn. Việc Ä‘iá»u hành giá hoàn toàn do cÆ¡ quản lý Nhà nước quyết định”.
Tuy nhiên, trước Ä‘ó báo cáo cá»§a Petrolimex, 6 tháng đầu năm 2011 số lá»— cá»§a doanh nghiệp này vào khoảng 1.840 tá»· đồng. Trong Ä‘ó, số lá»— chênh lệch tá»· giá là 1.425 tá»· đồng. Và trên thá»±c tế, từ đầu năm đến hết tháng 5, doanh nghiệp này Ä‘ã 4 lần đỠnghị tăng giá bán lẻ xăng dầu. Trong khi Petrolimex khẳng định hoà vốn thì má»™t số doanh nghiệp kêu lá»—. Lãnh đạo cá»§a Công ty TNHH má»™t thành viên Dầu khí TP.HCM (SaigonPetro) cho biết, vào thá»i Ä‘iểm tháng 9 đầu tháng 10 nhiá»u doanh nghiệp đầu mối lá»— nặng vá» nháºp khẩu dầu do giá nháºp khẩu tăng nhưng cÆ¡ quan quản lý không cho sá» dụng quỹ bình ổn giá. CÅ©ng theo lãnh đạo này, hiện nay cÆ¡ quan quản lý giá Nhà nước quyết định thế nào thì doanh nghiệp cÅ©ng phải theo.
Chính vì thế, cÅ©ng có ý kiến cho rằng vì Petrolimex không xin tăng giá nên sức ép lên kiến nghị không nặng và khó được chuẩn y. Tuy nhiên, Bá»™ Tài chính cho rằng, diá»…n biến giá xăng dầu trên thị trưá»ng thế giá»›i Ä‘ang rất phức tạp. Trong khi dầu thô có xu hướng giảm mạnh thì giá xăng thành phẩm Ä‘ang đứng ở mức rất cao. Äiá»u này Ä‘ã gây sức ép Ä‘áng kể lên giá bán lẻ trong nước. Song, vá»›i lý do ổn định kinh tế vÄ© mô, kiá»m chế lạm phát và tránh tác động lá»›n đến mặt bằng giá cả và các loại hàng hóa khác, đặc biệt thá»i Ä‘iểm giáp Tết giá cả Ä‘ang trong giai Ä‘oạn nhạy cảm, Cục Quản lý giá - Bá»™ Tài chính yêu cầu các doanh nghiệp giữ ổn định giá bán các loại xăng, dầu theo mức hiện hành.
Bên cạnh Ä‘ó, do mặt hàng xăng Ä‘ang có lãi nên theo văn bản trên, bắt đầu từ 12h ngày 28/11, các doanh nghiệp phải tăng mức trích quỹ từ 300 đồng/lít lên 550 đồng /lít để có nguồn lá»±c bình ổn giá khi thị trưá»ng có biến động. Äối vá»›i 3 mặt hàng Ä‘ang lá»—, Cục quản lý giá cho phép doanh nghiệp được tăng mức xả quỹ để bù đắp má»™t phần chênh lệch như đỠnghị cá»§a Bá»™ Công Thương. Trong Ä‘ó, mặt hàng diesel được trích xả quỹ 1.000 đồng/lít, dầu há»a 900 đồng /lít, dầu ma dút 950 đồng/kg.
Lá»— hổng và bất hợp lý trong cách tính giá cÆ¡ sở
TS.Nguyá»…n Minh Phong (Viện nghiên cứu Kinh tế - Xã há»™i Hà Ná»™i) cho rằng: Từ trước tá»›i nay, kết quả tính toán giá bán lẻ xăng dầu giữa các đơn vị nghiên cứu, chuyên gia kinh tế và doanh nghiệp luôn có độ vênh nhất định cho dù có cùng chung những yếu tố tạo nên giá thành. Giá cá»§a các chuyên gia kinh tế tính toán thưá»ng rẻ hÆ¡n so vá»›i cách tính cá»§a doanh nghiệp và dư luáºn lại dấy lên câu há»i vì sao không giảm giá. Nhưng, ngay cả cách tính toán cá»§a Bá»™ Tài chính và Bá»™ Công Thương - hai cÆ¡ quan quản lý chuyên ngành - cÅ©ng có sá»± vênh nhau, chứng tá» căn cứ tính giá bán lẻ xăng dầu rất phức tạp. Äây có thể là lá»— hổng cá»§a luáºt để doanh nghiệp có lãi nhưng vẫn kêu lá»— để không giảm giá.
Liên quan đến giá xăng dầu, tuần trước Bá»™ Công Thương đỠra 3 phương án: Tăng giá, giảm thuế, ngừng trích quỹ bình ổn hoặc xả quỹ để bù đắp má»™t phần chi phí. Theo tính toán cá»§a Bá»™ Công Thương các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu Ä‘á»u lá»— ở 4 mặt hàng xăng A92, dầu diezen 0,05S, dầu hoả và dầu madut. Tuy nhiên, theo cách tính cá»§a Bá»™ Tài chính, doanh nghiệp chỉ lá»— 3 mặt hàng vá» dầu. Nhưng mặt hàng xăng A92 thì các doanh nghiệp vẫn lãi 288 đồng/lít. Sá»± vênh nhau vá» con số là do 2 Bá»™ dá»±a vào hai thá»i Ä‘iểm tính giá cÆ¡ sở cá»§a chu kỳ tính giá khác nhau.
Trị "liên minh làm giá" bằng sá»± chia tách
“Trong những cuá»™c nói chuyện ngoài lá», những "ông trùm" dầu má» thế giá»›i có nói: "Rõ ràng tôi bán giá thấp hÆ¡n vá»›i giá mà các doanh nghiệp Ä‘ang nháºp khẩu, nhưng há» cÅ©ng không mua. Há» thích mua qua má»™t công ty khác giá cao hÆ¡n để được "lại quả". Tiá»n này lại “đổ vào đầu” ngưá»i dân mà thôi. Nếu không tạo được thị trưá»ng cạnh tranh thì câu chuyện nêu trên luôn xảy ra và Bá»™ Tài chính phải giám sát là Ä‘úng. Giám sát giá xăng như thế nào để hài hoà lợi ích cá»§a doanh nghiệp và ngưá»i dân thì lại là chuyện rất khó. Chuyện doanh nghiệp kêu lá»— vì chi hoa hồng cao má»™t cách tù mù cho đại lý, Ä‘ây là lá»— hổng trong quản lý. Thá»±c tế, có 3- 4 yếu tố cấu thành giá cÆ¡ sở, nếu chỉ để hổng má»™t yếu tố thì việc kiểm soát giá sẽ trở lên vô nghÄ©a. Hiện nay, có vài "ông" thâu tóm thị trưá»ng, bắt tay nhau "làm giá" thì chuyện giá cả vẫn mãi mãi chỉ là chuyện tranh cãi ngưá»i kêu lá»—, ngưá»i bảo lãi.... Ví dụ có 3 "ông lá»›n" Ä‘ang kiểm soát thị trưá»ng thì nên tách thành 6 "ông" và tiến hành cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước cho đến khi thấy không còn sá»± cấu kết cá»§a các doanh nghiệp thì bá» dần sá»± kiểm soát hành chính". (Ông Bùi Ngá»c SÆ¡n, trưởng phòng nghiên cứu Kinh tế quốc tế, Viện Kinh tế và chính trị thế giá»›i) |
Công thức tính giá cÆ¡ sở này không thể là mẫu số chung cho tất cả doanh nghiệp, bởi má»—i nÆ¡i có cách Ä‘iá»u hành và chi phí quản lý khác nhau. Lãnh đạo Petrolimex cÅ©ng như lãnh đạo (Saigon Petro) Ä‘ã từng thừa nháºn việc này. Công thức được Bá»™ Tài chính đưa ra nhằm cung cấp thông tin cho ngưá»i tiêu dùng hiểu giá xăng dầu được hình thành ra sao, nhưng có nhiá»u dữ liệu khiến ngưá»i dân càng băn khoăn. Nếu hiểu rằng công thức tính giá cÆ¡ sở này dùng để tham chiếu má»—i lần Ä‘iá»u chỉnh giá xăng dầu thì nó phải sát vá»›i thá»±c tế hoạt động kinh doanh cá»§a doanh nghiệp. Kết quả tính toán dá»±a theo công thức do cÆ¡ quan quản lý Nhà nước đưa ra không trùng khá»›p vá»›i cách tính cá»§a doanh nghiệp thì sá»± tồn tại cá»§a nó có ý nghÄ©a gì?
Ông Bùi Ngá»c SÆ¡n, trưởng phòng nghiên cứu Kinh tế quốc tế (Viện Kinh tế và chính trị thế giá»›i) cho rằng, muốn giải quyết dứt Ä‘iểm câu chuyện vá» giá xăng dầu thì phải có lá»™ trình cải cách giá (đưa giá này vá» sát thị trưá»ng). Muốn như thế, Nhà nước phải tạo ra được thị trưá»ng cạnh tranh.
Má»™t chuyên gia kinh tế khác cho rằng: Cách thức tính dá»±a vào giá nháºp khẩu bình quân 30 ngày xem ra không hợp lý, bởi 30 ngày là khoảng thá»i gian dài nên Ä‘iá»u chỉnh trong nước thưá»ng không theo kịp thế giá»›i. Chẳng hạn như trong tháng 6, lẽ ra Ä‘ã có thể giảm giá trong nước nhưng sau má»™t thá»i gian chần chừ, giá thế giá»›i tăng trở lại, cÆ¡ há»™i cá»§a ngưá»i tiêu dùng bị trôi qua. Äành rằng cần phải có quy định bắt buá»™c dá»± trữ lưu thông, nhưng nên linh hoạt thay vì thụ động như hiện nay.
HÆ¡n nữa, gần như việc giám sát và chế tài các doanh nghiệp đầu mối trong công tác dá»± trữ lưu thông này bị bá» ngá». Äiển hình là trong đợt giá xăng dầu thế giá»›i tăng cao hồi tháng 2, tháng 3, nhưng giá trong nước bị kiá»m giữ, nhiá»u đầu mối Ä‘ã không nháºp hàng gây nên hiện tượng khan hiếm khắp vùng Äồng bằng sông Cá»u Long và má»™t số tỉnh phía Bắc.
Theo TS. Nguyá»…n Minh Phong: "Giá xăng dầu thế giá»›i lên xuống hàng ngày, cho nên để đưa ra con số sát giá thị trưá»ng thì chỉ nên tính giá bình quân từ 6-7 ngày".
Vừa qua, chính Bá»™ Công Thương cÅ©ng thừa nháºn má»™t số đầu mối không tuân thá»§ hạn ngạch nháºp khẩu xăng dầu, nhưng rồi cÅ©ng chẳng có biện pháp chế tài nào đưa ra. Lâu nay các đầu mối lá»›n vẫn kêu rằng má»™t số đơn vị chỉ nháºp hàng vá» bán khi thấy có lợi, còn khi tính toán lá»— thì không nháºp.
Như váºy, quy định vá» dá»± trữ lưu thông có mang tính hình thức và dẫn đến sá»± méo mó vá» giá khi so sánh giữa thế giá»›i và trong nước? Bất hợp lý này không chỉ xảy ra khi giá thế giá»›i giảm mà cả khi giá thế giá»›i tăng, trong nước cÅ©ng không Ä‘iá»u chỉnh theo kịp, nhiá»u lần để khoản chênh lệch quá xa nên khi Ä‘iá»u chỉnh tăng ở biên độ lá»›n Ä‘ã tạo ra cú sốc cho ngưá»i tiêu dùng, không chỉ gây xáo trá»™n thị trưá»ng mà còn là tiá»n đỠlàm cho lạm phát tăng cao.
nguồn tin: Nguoiduatin